Sofrada Birlikte
Ailece Sofrada Ekmek Gözlem Oyunu: Şekiller, Çizgiler ve Merak Soruları
Sofradaki ekmeği şekil, çizgi ve fotoğraf üzerinden birlikte incelemek için ailece uygulanabilecek sade bir gözlem oyunu.
Bir ekmeğe her gün bakıp her gün farklı bir ayrıntı fark etmek mümkün. Kabuktaki çizgiler, dilimin içindeki boşluklar, masaya düşen gölgesi ve fotoğrafta görünen biçimi, ailece yapılacak küçük bir gözlem oyununun başlangıcı olabilir. Bu etkinliğin amacı doğru ekmeği seçtirmek, çocukları belirli bir yiyeceği yemeye ikna etmek veya ürünlere puan vermek değil; aynı nesneye farklı gözlerle bakabilmek. Sofraya zaten gelecek bir ekmeği kullanarak, yeni malzeme satın almadan ve özel bir hazırlık yapmadan başlayabilirsiniz. Çalıkuşu ürünlerini incelerken de bu meraklı bakış, isimlerden önce ayrıntıları fark etmenizi sağlayabilir.
Oyunun sorusunu baştan birlikte belirleyin
“Bugün ekmek hakkında ne öğreniyoruz?” sorusu geniş kalabilir. Bunun yerine “Dışarıdan bakınca hangi şekilleri görüyoruz?” gibi tek bir soru seçin. Böylece sohbet kısa sürede yarışmaya veya uzun bir anlatıma dönüşmez. Her katılımcı bir ayrıntı bulsun; aynı ayrıntının iki kişi tarafından söylenmesi de kabul edilsin. Biri yuvarlak hatları, diğeri uzun bir çizgiyi, başka biri küçük bir çatlağı fark edebilir. Gözlem oyununda herkesin farklı cevap üretmesi şart değildir. Ortak bir ayrıntıyı fark etmek de konuşmayı başlatır ve aynı ekmeğe birlikte bakmanın keyfini oluşturur.
Katılımı bir görev gibi sunmamak işinizi kolaylaştırır. Çocuk yalnızca dinlemek, bir şekil çizmek veya oyuna daha sonra katılmak isteyebilir. Tadına bakmak, dokunmak ya da koklamak bu çalışmanın zorunlu aşamaları değildir. Yalnızca uzaktan bakarak da tüm soruları cevaplayabilirsiniz. Masada kullanılan yiyeceklerin ailedeki kişilere uygunluğuna ilişkin kararlar bu oyundan ayrı tutulmalıdır. Buradaki öneri bir beslenme programı veya gelişim değerlendirmesi değildir; sıradan bir sofra sohbetine düzen vermek için hazırlanmış, esnek bir etkinlik fikridir.
Birinci tur: gördüğünüzü yorumdan ayırın
İlk turda herkes yalnızca gördüğü bir şeyi söylesin. “Üzerinde üç uzun çizgi görüyorum” cümlesi bir gözlemdir. “Bu ekmek çok güzel yapılmış” cümlesi ise bir değerlendirmedir. İkisi de konuşmada yer bulabilir, ancak ayrı olduklarını fark etmek oyunu ilginçleştirir. Bir kişi “Bu bir dağa benziyor” dediğinde onu düzeltmek yerine “Sana dağı hatırlatan hangi çizgi?” diye sorabilirsiniz. Böylece benzetmenin altında hangi ayrıntının bulunduğunu birlikte ararsınız. Aynı çizgi başka birine yol, nehir veya yaprak damarı gibi görünebilir.
Başlangıç için üç küçük başlık yeterlidir: biçim, çizgi ve renk. Bir kâğıdı üç bölüme ayırın, her bölüme bir kelime veya basit bir işaret koyun. Yazı yazmak istemeyen kişi resim çizebilir; anlatmak isteyen kişinin sözlerini başka biri not edebilir. “Açık kahverengi” ile “altın rengi” arasında tek bir doğru cevap aramayın. Işığın değiştiğini, pencereye yakın tarafın daha açık görünebildiğini birlikte fark edebilirsiniz. Görülen rengi bir malzemenin veya üretim yönteminin kesin kanıtı olarak yorumlamadan, yalnızca o anki görüntüyü tarif etmek yeterlidir.
İkinci tur: bütünden küçük ayrıntıya yaklaşın
Önce ekmeğin tamamına, ardından küçük bir bölümüne bakın. Bütün görünümde dikkat çeken yuvarlaklık, yakından bakınca yerini düzensiz çizgilere bırakabilir. Bir yetişkinin önceden hazırladığı dilim varsa dış kabuk ile iç bölümün görünümünü karşılaştırabilirsiniz. Kesme işlemini oyunun bir görevi haline getirmeye gerek yoktur. Zaten sofrada bulunan dilim yeterlidir. Katılımcılar boşlukların aynı büyüklükte olup olmadığını, kenara yakın bölüm ile ortanın nasıl göründüğünü anlatabilir. Bu farklardan hareketle tarif, mayalanma süresi veya kalite hakkında kesin sonuç çıkarmayın; bunlar yalnızca görünüş gözlemleridir.
Küçük bir çizim penceresi de hazırlayabilirsiniz. Kâğıda bir kare çizin ve katılımcıdan ekmeğin yalnızca seçtiği bölümünü bu karenin içine aktarmasını isteyin. Gerçeğe benzemesi şart değildir. Önemli olan bütün ekmeği çizmek yerine bir ayrıntıyı seçebilmesidir. Sonra “Neden bu bölümü seçtin?” diye sorun. Çizimin boyutu, düzgünlüğü veya çizgi sayısı üzerinden kıyaslama yapmayın. Bir kişi büyük bir boşluğu, diğeri kabuğun kenarını seçmiş olabilir. İki çizimi yan yana koyduğunuzda aynı nesnenin ne kadar farklı anlatılabildiğini görürsünüz.
Üçüncü tur: tahmin defteri hazırlayın
Gözlem ile tahmini ayırmak için kâğıtta iki sütun açın. Birine “Gördüm”, diğerine “Merak ediyorum” yazın. “Kabuk üzerinde çizgiler var” ilk sütuna, “Bu çizgiler nasıl oluşuyor?” ikinci sütuna gider. Cevabını bilmediğiniz soruları hemen tamamlamak zorunda değilsiniz. İnternetten rastgele bir açıklama bulup o ürüne aitmiş gibi aktarmak yerine soruyu açık bırakabilirsiniz. Çalıkuşu’nun ekşi maya köy ekmeği sayfasını birlikte incelemek ürün adını tanımaya yardımcı olabilir; belirli bir üretim ayrıntısını öğrenmek için ise doğrudan şubeden bilgi istemek daha yerinde olur.
Defterin amacı çok sayıda bilgi toplamak değildir. Bir sonraki ziyaret için tek bir soru seçmek yeterlidir. Örneğin “Bu ürünün adı neden böyle yazılıyor?” veya “Bugün gördüğümüz ekmeği hangi adla istemeliyiz?” gibi kısa sorular hazırlanabilir. Soruyu çocuğun sorması zorunlu değildir; bir yetişkin de iletebilir. Şubede yoğunluk varsa konuşmayı uzatmadan uygun bir zamanda bilgi alın. Yanıtı daha sonra deftere eklerken duyduğunuz bilgi ile kendi yorumunuzu ayrı yazın. Böylece merak edilen bir konunun zaman içinde nasıl açıklığa kavuştuğunu izleyebilirsiniz.
Galeri fotoğrafıyla gerçek ürünü karşılaştırın
Bir sonraki aşamada sitedeki fotoğraflara bakabilirsiniz. Bu yazıda kullanılan görsel, Çalıkuşu galerisindeki ekmek fotoğrafıdır; etkinliğin uygulanışını gösteren bir çocuk fotoğrafı değildir. Fotoğraftaki ekmek ile sofranızdaki ekmek aynı görünmek zorunda değildir. Görüş açısı, ışık ve fotoğrafın çekildiği an farklı olabilir. “Fotoğrafta görebildiğimiz ama masada başka açıdan gördüğümüz bir ayrıntı var mı?” sorusu iyi bir başlangıçtır. Tek bir görsel üzerinden ürünün güncel ölçüsünü, ağırlığını veya şubedeki mevcut çeşitleri kesinleştirmeyin. Fotoğraf burada bir inceleme malzemesi olarak kullanılır.
İki görseli karşılaştırırken “Hangisi daha iyi?” yerine “Neleri farklı görüyoruz?” deyin. Haşhaşlı pide sayfasındaki görünüm ile köy ekmeği fotoğrafını biçim açısından incelemek, ürün adlarının farklı nesneleri tarif ettiğini konuşmak için yeterlidir. Fotoğrafa bakarak tüm içerikleri çıkarmaya çalışmayın. Bir malzeme görünür olsa bile tam içerik listesi yerine geçmez. Bu ayrım, görsellerden yararlanırken bilmediğimiz şeyleri de açıkça söylememizi sağlar. Çocukların “Bunu fotoğraftan anlayamıyorum” diyebilmesi de oyunda geçerli ve değerli bir cevaptır.
Şube ziyaretini küçük bir gözlem gezisine dönüştürün
Bursa/Osmangazi şubemizin adresi: Kayıhan mahallesi İnönü caddesi Kamil koç iş merkezi 16D01. Telefon: 0 537 326 92 01. Bursa şubemizin Google harita konumu bulunmamaktadır; ulaşım bilgisi için telefonla iletişime geçebilirsiniz.
Şubede tek bir gözlem sorusu yeterli olabilir: “Ürünlerin isimleri nerede yazıyor?” veya “Benzer biçimde görünen iki ürünü nasıl ayırt edebiliriz?” Başka müşterileri veya çalışanları fotoğraflamak etkinliğin gereği değildir. Not almak için alışverişten sonra birkaç kelime yazmanız yeterlidir. Çocuğun mağaza içinde ürünlere dokunmasını ya da raflardan ürün almasını oyunun bir adımı olarak planlamayın. Görerek inceleme ve gerektiğinde yetişkinin kısa bir soru sorması, hem alışveriş akışına uyum sağlar hem de merakı sürdürecek kadar malzeme sunar.
Oyunu tek cümleyle tamamlayın
Etkinliği bitirirken herkes “Bugün ilk kez şunu fark ettim” cümlesini tamamlasın. Birinin cevabı ekmeğin şekli, diğerinin cevabı fotoğraftaki ışık olabilir. Kâğıtları saklamak isterseniz üzerine tarih ve incelenen ürünün adını yazın. Sonraki denemede aynı soruyu tekrar sorabilir veya yeni bir ayrıntı seçebilirsiniz. Her gün uygulamak, sonuçları puanlamak veya uzun bir dosya hazırlamak gerekmez. Çalıkuşu ile kurulan bağ da yalnızca alışverişten ibaret kalmayabilir: ürün adını öğrenmek, şubeyi tanımak ve sofradaki bir ayrıntıyı paylaşmak, günlük hayatın içinde küçük ama hatırlanabilir bir deneyim oluşturabilir.